Hitte wordt ook een VvE-vraagstuk: isoleren alleen is niet genoeg

VvE’s die hun gebouw verduurzamen doen er goed aan om ook naar zomerhitte te kijken. Nieuw onderzoek naar de hittebestendigheid van Vlaardingen laat zien dat dichtbebouwde wijken tijdens hittegolven aanzienlijk warmer kunnen worden dan hun omgeving. Tegelijk blijkt uit ander Nederlands onderzoek dat ook in bestaande appartementen steeds vaker sprake is van oververhitting. Alleen isoleren is daarbij niet automatisch voldoende. Vooral de combinatie van isolatie, buitenzonwering, ventilatie en een koelere omgeving bepaalt hoe comfortabel een appartement in de zomer blijft.

Dat is voor VvE’s een belangrijk onderwerp. Bij verduurzaming gaat het nog vaak vooral over minder energie gebruiken in de winter. Gevelisolatie, dakisolatie, beter glas en een andere verwarmingsinstallatie staan centraal. Maar een gebouw dat voor de komende tientallen jaren wordt aangepast, moet ook bestand zijn tegen warmere zomers.

Tot vier graden warmer in dichtbebouwde wijken

Onderzoekers van de TU Delft, De Haagse Hogeschool en Erasmus Universiteit Rotterdam onderzochten hoe hitte zich tot 2050 kan ontwikkelen in Vlaardingen. Daarvoor werden duizenden verschillende toekomstscenario’s doorgerekend, waarbij onder meer rekening werd gehouden met klimaatverandering, woningbouw, bevolkingsgroei, beschikbare budgetten, stedelijk groen en het onderhoud daarvan.

Het onderzoek, Stress Testing Urban Heat Adaptation and Greening Plans, verscheen in 2026. Het is ook opgenomen in ons overzicht Onderzoek en cijfers.

In dichtbebouwde delen van de stad kan het stedelijke hitte-eilandeffect volgens het onderzoek oplopen tot ongeveer vier graden. Beton, steen en asfalt nemen overdag veel warmte op en geven die later weer af. Gebieden met veel groen en schaduw warmen minder sterk op.

De onderzoekers benadrukken daarbij dat alleen bomen planten niet voldoende is. Groen moet worden onderhouden en voldoende ruimte krijgen. Als bomen uitvallen en niet worden vervangen of als groen later alsnog plaatsmaakt voor bebouwing, kan het verkoelende effect weer afnemen.

Het onderzoek is uitgevoerd in Vlaardingen en gaat over de stad als geheel. Het zegt dus niet rechtstreeks hoe warm een individueel appartement wordt. Daarvoor is ander Nederlands onderzoek minstens zo interessant.

Hitte in bestaande woningen onderzocht

De Hogeschool van Amsterdam onderzocht tussen 2022 en 2024 uitgebreid hoe hitte zich in bestaande woningen ontwikkelt en welke maatregelen daartegen helpen.

Voor het project Hitte in de woning werd de temperatuur in 130 woningen gemeten. Daarnaast werden drie woningtypen doorgerekend: een rijtjeswoning, een portiekwoning en een flat. Ook deden meer dan duizend bewoners mee aan belevingsonderzoek.

De eindpublicatie met factsheets is openbaar beschikbaar via het Kennisportaal Klimaatadaptatie. Opvallend voor VvE’s is dat deze factsheets expliciet ook bedoeld zijn voor Verenigingen van Eigenaars.

De onderzoekers bekeken vier typen maatregelen: doorluchten, zonwering, isoleren en vergroening van de omgeving. Hun belangrijkste conclusie is niet dat één daarvan de oplossing vormt. De maatregelen moeten juist in samenhang worden bekeken.

Helpt verduurzaming tegen hitte?

Ja, verduurzaming kan helpen om een appartement in de zomer koeler te houden, maar het hangt sterk af van de maatregelen die worden genomen en de manier waarop het gebouw wordt gebruikt.

Isolatie vermindert niet alleen het warmteverlies in de winter. Een goed geïsoleerd dak en een goed geïsoleerde gevel kunnen ook beperken hoeveel warmte van buiten naar binnen komt. Dat kan vooral relevant zijn voor appartementen direct onder het dak of achter sterk opwarmende gevels.

Maar daarmee is het probleem niet opgelost. Zonlicht dat via ramen binnenkomt, verandert in warmte. In een goed geïsoleerde woning kan die warmte vervolgens moeilijker verdwijnen.

Juist daarom blijkt buitenzonwering zo belangrijk. De onderzoekers van de Hogeschool van Amsterdam zagen bovendien dat maatregelen elkaar nodig hebben. Alleen zonwering toepassen zonder de woning op koelere momenten goed te kunnen ventileren kan onvoldoende zijn. Alleen ’s nachts ventileren terwijl de zon overdag ongehinderd naar binnen schijnt, is evenmin voldoende.

De Hogeschool van Amsterdam vat de onderzoeksresultaten samen in vier maatregelen tegen hitte: doorluchten, zonwering, isolatie en vergroening.

Dat maakt hitte juist een onderwerp voor de VvE

Bij een eengezinswoning kan een eigenaar veel van deze keuzes zelfstandig maken. Bij appartementen ligt dat anders.

Het dak en de gevel behoren doorgaans tot de gemeenschappelijke delen van het gebouw. Ook voor buitenzonwering kunnen regels gelden vanwege bevestiging aan de gevel en het uiterlijk van het complex. Een groen dak, aanpassingen aan gemeenschappelijke ventilatievoorzieningen of maatregelen rond het gebouw vragen eveneens al snel om gezamenlijke besluitvorming.

Daarmee wordt zomercomfort steeds minder alleen een individuele bewonersvraag en steeds meer een onderwerp waar een VvE als geheel naar kan kijken.

Juist wanneer een gebouw toch wordt aangepakt, ligt daar een kans. Bij gevelisolatie kan direct worden onderzocht welke gevels veel zonbelasting hebben en of buitenzonwering mogelijk is. Bij dakrenovatie kan naar het zomercomfort van de bovenste appartementen worden gekeken. Bij vervanging van glas en kozijnen kan zoninstraling worden meegenomen. En ook het terrein rond een appartementencomplex kan onderdeel zijn van de aanpak.

Van aircodiscussie naar gebouwbeleid

Nederlandvve.nl besteedde hier eerder dit jaar samen met Nieuwsuur al aandacht aan vanuit een andere invalshoek. Steeds meer appartementseigenaren willen vanwege warme zomers een airco plaatsen. Binnen VvE’s leidt dat regelmatig tot discussies over buitenunits, geluid, het uiterlijk van het gebouw en de vraag welke aanpassingen een individuele eigenaar mag doen. Lees ook ons eerdere artikel Airco’s in de VvE: verkoeling voor de één, ergernis voor de ander.

Die discussie zal niet verdwijnen. In sommige appartementen kan actieve koeling uiteindelijk noodzakelijk of wenselijk zijn.

Maar de onderzoeken naar hitte maken ook duidelijk waarom het te beperkt is om pas over zomercomfort na te denken wanneer de eerste appartementseigenaar een airco aan de gevel wil hangen.

Een deel van de behoefte aan actieve koeling kan mogelijk worden beperkt door eerder naar het gebouw zelf te kijken. Dat is niet alleen relevant voor comfort. Minder behoefte aan airconditioning betekent ook minder elektriciteitsverbruik voor koeling en minder warmte die door airco’s weer naar de buitenomgeving wordt afgevoerd.

Hitte meenemen in verduurzamingsplannen

De praktische vraag voor VvE’s is daarom of zomercomfort niet standaard moet worden meegenomen wanneer een gebouw wordt verduurzaamd.

Dat kan bijvoorbeeld betekenen dat bij een verduurzamingsonderzoek of DMJOP niet alleen wordt gekeken naar energiegebruik en warmteverlies in de winter, maar ook naar vragen als:

• Welke appartementen worden tijdens warme perioden nu al erg warm?
• Welke gevels en ramen hebben veel directe zoninstraling?
• Hoe warm worden appartementen op de bovenste verdieping?
• Kan buitenzonwering worden toegepast?
• Kunnen woningen ’s avonds en ’s nachts voldoende afkoelen?
• Kunnen dak, gevel, glas en zonwering gecombineerd worden aangepakt?
• Is vergroening mogelijk op of rond het gebouw?
• Hoeveel actieve koeling is daarna nog werkelijk nodig?

Het onderzoek van de Hogeschool van Amsterdam laat bovendien zien dat hitte niet alleen een technisch vraagstuk van het gebouw is. De onderzoekers onderscheiden drie niveaus: gebied, gebouw en gebruiker. Wie hitte effectief wil tegengaan, moet naar alle drie kijken.

Van energiezuinig naar toekomstbestendig

Verduurzaming van appartementencomplexen wordt steeds vaker voor twintig, dertig of meer jaren vooruit gepland. Dan ligt het voor de hand om niet alleen te kijken naar de winters van de toekomst, maar ook naar de zomers.

Het nieuwe onderzoek in Vlaardingen laat zien dat stedelijke hitte een steeds serieuzer vraagstuk wordt. Het onderzoek Hitte in de woning laat vervolgens zien wat dat achter de voordeur kan betekenen en welke maatregelen daartegen mogelijk zijn.

Voor VvE’s komen die twee werelden bij elkaar. Een gebouw verduurzamen betekent daarom niet alleen energie besparen. Het betekent ook nadenken over de vraag of appartementen tijdens steeds warmere zomers prettig bewoonbaar blijven.

De onderzoeken zelf lezen

Wie verder wil lezen, vindt de belangrijkste bronnen hieronder:

• Stress Testing Urban Heat Adaptation and Greening Plans, TU Delft, De Haagse Hogeschool en Erasmus Universiteit Rotterdam.
• Project Hitte in de woning, Hogeschool van Amsterdam.
• Eindpublicatie Hitte in de woning, Kennisportaal Klimaatadaptatie.
• Factsheets Hitte in de woning, onder meer bedoeld voor VvE’s.
• Onderzoek en cijfers op Nederlandvve.nl, met de twee onderzoeken opgenomen in het overzicht.