PBL en TNO schetsen vijf toekomstbeelden voor warmte: wat betekent dit voor VvE’s?

Wie bepaalt straks hoe woningen worden verwarmd, hoe worden de kosten verdeeld en hoeveel keuzevrijheid houden bewoners? In het rapport Kiezen vanuit waarden in de warmtetransitie verkennen het Planbureau voor de Leefomgeving (PBL) en TNO vijf mogelijke toekomstbeelden voor de warmtevoorziening in 2050. De studie gaat niet specifiek over VvE’s, maar raakt aan keuzes die appartementseigenaren, besturen, beheerders en gemeenten gezamenlijk moeten bespreken.

Redactie Nederlandvve.nl Hoofdredacteur: Roel van der Vossen

16 oktober 2026 · Reageer

Maak ons je Google-favoriet

Het rapport verscheen op 8 oktober 2026. De onderzoekers kijken niet in de eerste plaats naar welke warmtebron het goedkoopst of technisch het meest geschikt is. Zij onderzoeken hoe verschillende maatschappelijke waarden, zoals betaalbaarheid, leveringszekerheid, rechtvaardigheid en keuzevrijheid, kunnen doorwerken in de inrichting van de warmtevoorziening. Dat levert vijf uiteenlopende scenario’s op.

Vijf mogelijke richtingen voor de warmtetransitie

De scenario’s beschrijven verschillende manieren waarop overheid, markt en samenleving zich richting 2050 tot elkaar zouden kunnen verhouden:

• Nationale regie – Het wordt voor je geregeld. De rijksoverheid organiseert een sterk centraal aangestuurd energiesysteem. Betrouwbaarheid en betaalbaarheid staan voorop, met minder ruimte voor individuele keuzes.
• Regionale balans – Samen moeten we het doen. Overheden, bedrijven en bewoners stemmen het energiegebruik op regionaal en wijkniveau op elkaar af. Samenwerking en het verdelen van beschikbare netcapaciteit staan centraal.
• Lokaal verbonden – Energie door ons, voor ons. Lokale gemeenschappen organiseren zoveel mogelijk zelf hun warmtevoorziening. Gezamenlijke zeggenschap en solidariteit binnen die gemeenschap zijn belangrijke uitgangspunten.
• Georganiseerde markt – De prijs van zekerheid. Warmtebedrijven verzorgen de levering binnen door de overheid gestelde kaders. Bewoners hebben vooral keuze tussen warmte- en dienstenpakketten, niet noodzakelijk tussen aanbieders.
• Autonoom regelvrij – Vrijheid om het zelf te regelen. Individuele verantwoordelijkheid en keuzevrijheid staan voorop. Collectieve afstemming is beperkt en verschillen tussen huishoudens en gebieden kunnen groter worden.

Dit zijn kwalitatieve, verhalende scenario’s, geen voorspellingen. PBL en TNO spreken geen voorkeur voor één scenario uit. De beschreven systemen, regelingen en instituties in de toekomstbeelden mogen dus niet worden gelezen als bestaand of aangekondigd overheidsbeleid.

VvE’s worden in het rapport daadwerkelijk genoemd

In het scenario Regionale balans vergelijken de onderzoekers de toekomstige samenwerking binnen een wijk met die van een Vereniging van Eigenaren. In dit denkbeeldige scenario maken bewoners, bedrijven en andere gebruikers tijdens een jaarlijkse wijkvergadering afspraken over het gezamenlijk benutten van de beschikbare netcapaciteit. Een wijkcoördinator begeleidt de afstemming. Het gaat om een analogie met de VvE, niet om een voorstel om alle wijken juridisch als VvE te organiseren (rapport, p. 33).

Ook in Georganiseerde markt komen verenigingen van eigenaren voor. De onderzoekers beschrijven daar een denkbaar warmtecontract waarbij een afnemer korting krijgt wanneer de warmtevraag op enkele piekmomenten tijdelijk mag worden beperkt. In dit toekomstbeeld maken onder meer VvE’s hiervan gebruik (p. 57 en 63). Ook dit is onderdeel van een toekomstscenario, geen constatering dat een dergelijk contract nu algemeen beschikbaar is.

Wat betekenen de keuzes voor een VvE?

De studie biedt geen afzonderlijke analyse van besluitvorming of draagvlak binnen VvE’s. Wel zijn de door PBL en TNO beschreven waardenspanningen herkenbaar bij collectieve verduurzaming. De vertaling hieronder is daarom een duiding van Nederlandvve.nl, niet een onderzoeksuitkomst over de Nederlandse VvE-sector.

Collectief belang en individuele keuzevrijheid. Een gezamenlijke warmtevoorziening kan vragen om afspraken op gebouwniveau, terwijl eigenaren uiteenlopende voorkeuren hebben voor comfort, techniek en investeringen. Het rapport maakt zichtbaar dat de balans tussen ontzorgen en zeggenschap per toekomstbeeld verschilt.

Betaalbaarheid en verdeling van lasten. PBL laat zien dat ‘betaalbaar’ niet voor iedereen hetzelfde betekent en dat betaalbaarheid op gespannen voet kan staan met andere waarden. Voor een VvE is het daarom relevant om niet alleen naar de kosten van de voorziening als geheel te kijken, maar ook naar de gevolgen voor individuele eigenaren. Over deze laatste groep schreven we eerder naar aanleiding van onderzoek naar financieel kwetsbare VvE-eigenaren.

Gemeentelijke regie en lokale keuzes. Gemeenten werken aan de lokale warmtetransitie. Wanneer een gemeente een wijkgerichte warmteoplossing verkent, is het voor VvE’s belangrijk te begrijpen welke ruimte er bestaat voor gebouwspecifieke afwegingen en welke belangen daarbij meewegen. Het rapport laat zien welke vragen gemeenten daarbij kunnen stellen, maar biedt geen stappenplan voor één specifiek appartementencomplex.

Een gespreksinstrument, geen technische keuzewijzer

De onderzoekers stellen voor de scenario’s te gebruiken bij visievorming, strategieontwikkeling en participatie. De toekomstbeelden kunnen helpen om met bewoners en andere belanghebbenden te bespreken wat men belangrijk vindt en welke gevolgen verschillende richtingen kunnen hebben. Het rapport vermeldt nadrukkelijk dat ze niet bedoeld zijn om direct een warmteoplossing voor de eigen woning of het eigen bedrijf te bepalen (p. 80).

Voor VvE-besturen en beheerders kan de studie dus vooral dienen als achtergrond bij gesprekken over de warmtetoekomst van het gebouw en de wijk. Een daadwerkelijke investeringsbeslissing vraagt daarnaast om eigen gebouwgegevens, financiële onderbouwing en de besluitvorming die voor de betreffende VvE geldt.

Hoe is het onderzoek uitgevoerd?

PBL en TNO ontwikkelden de scenario’s met literatuur- en beleidsanalyse, interviews, workshops en expertreflectie. Conceptscenario’s zijn meerdere keren besproken en aangescherpt. De studie bevat geen steekproef onder VvE-leden waarmee bijvoorbeeld kan worden vastgesteld hoeveel eigenaren voor een bepaalde warmteoplossing zijn (p. 82-84).

Bron: PBL en TNO, Kiezen vanuit waarden in de warmtetransitie, 8 oktober 2026, publicatienummer 6206. Lees het volledige rapport (pdf, 85 pagina’s). Meer relevante publicaties zijn te vinden in ons overzicht met VvE-onderzoeken en cijfers.