22 VvE’s rond de Sloterplas onderzoeken een energiegemeenschap: wat kunnen andere VvE’s hiervan leren?

Voor veel VvE’s voelt de warmtetransitie als een technisch vraagstuk. Maar in de praktijk blijken draagvlak, bestuur, financiering en samenwerking vaak grotere uitdagingen dan de techniek zelf. In Amsterdam Nieuw-West onderzoekt bewoner en VvE-lid Annette Terpstra daarom samen met 22 blokverwarmde VvE’s rond de Sloterplas hoe zij hun toekomst zien en of een energiegemeenschap een oplossing kan bieden.

De komende twaalf maanden brengt zij de ervaringen, zorgen en ideeën van bewoners en bestuurders in kaart. De eerste verhalen laten zien hoe complex de situatie in veel naoorlogse VvE’s inmiddels is.

Van stookkelder tot bestuurskamer

Het onderzoek maakt deel uit van het project AUP & Nieuw. Daarbij worden 22 blokverwarmde VvE’s in Amsterdam Nieuw-West bezocht om inzicht te krijgen in de uitdagingen rond verduurzaming en de warmtetransitie.

Tijdens een van die bezoeken sprak Terpstra met bewoners van een appartementencomplex met 72 woningen aan de Sloterplas. In de stookkelder vertelde een voormalig voorzitter over de zoektocht naar alternatieven voor aardgas.

Het gebouw verbruikt jaarlijks ongeveer 70.000 m³ gas. De huidige gasketels dateren uit 2008 en zullen rond 2030 vervangen moeten worden. Stadswarmte ligt in de buurt, maar een aansluiting bleek eerder financieel onhaalbaar. Een recent haalbaarheidsonderzoek naar alternatieven overtuigde de bewoners evenmin.

Volgens bewoners worden vooral de beperkingen benadrukt, terwijl de servicekosten blijven stijgen.

Een herkenbaar probleem voor veel VvE’s

Hoewel deze situatie zich afspeelt in Amsterdam Nieuw-West, zullen veel bestuurders en appartementseigenaren de problemen herkennen.

De betreffende VvE kampt onder meer met:

• een verouderde technische installatie
• stijgende energiekosten
• onzekerheid over toekomstige warmteoplossingen
• beperkte financiële ruimte bij bewoners
• vergrijzing binnen het complex
• moeite om nieuwe bestuursleden te vinden

Volgens bewoners blijkt het steeds lastiger om mensen te enthousiasmeren voor bestuurswerk, zelfs wanneer daar een vergoeding tegenover staat.

Juist dat laatste probleem komt steeds vaker terug bij VvE’s. Zonder actieve bestuurders wordt het lastig om grote onderhouds- en verduurzamingsprojecten voor te bereiden, offertes te beoordelen en bewoners mee te nemen in besluitvorming.

Blokverwarming zorgt voor extra uitdagingen

Een opvallend aspect van het onderzoek is de focus op VvE’s met blokverwarming.

Veel appartementencomplexen uit de jaren zestig en zeventig beschikken nog over collectieve verwarmingssystemen. Deze gebouwen staan voor ingewikkelde keuzes. Nieuwe gasketels zijn niet altijd wenselijk, maar alternatieven zoals warmtenetten of collectieve warmtepompen vragen vaak forse investeringen en technische aanpassingen.

Daarnaast spelen vragen over kostenverdeling, netcongestie, individuele aansluitingen en draagvlak onder bewoners.

De discussies onder Terpstra’s berichten op LinkedIn laten zien dat er binnen de sector uiteenlopende visies bestaan op de beste route. Adviseurs noemen collectieve warmtepompen, hybride oplossingen, PVT-systemen en warmtenetten. Bewoners kijken vaak eerst naar betaalbaarheid, betrouwbaarheid en de gevolgen voor hun maandelijkse lasten.

Wat is een energiegemeenschap?

Een van de vragen binnen AUP & Nieuw is of de betrokken VvE’s gezamenlijk kunnen optrekken als energiegemeenschap.

Het idee daarachter is dat bewoners en organisaties samen werken aan energievoorziening, energiebesparing of duurzame opwekking. Door kennis, belangen en mogelijk ook investeringen te bundelen, kunnen schaalvoordelen ontstaan die voor individuele VvE’s moeilijk bereikbaar zijn.

Vooral in buurten waar meerdere vergelijkbare gebouwen staan, kan samenwerking interessant zijn. Tegelijkertijd vraagt dit om langdurige betrokkenheid van bewoners, bestuurders, gemeenten en andere partijen.

De menselijke kant van verduurzaming

Wat de verhalen van Terpstra bijzonder maakt, is dat zij niet beginnen bij techniek of beleid, maar bij bewoners.

In de stookkelder van een flatgebouw gaat het niet alleen over ketels, warmtenetten of elektriciteitsaansluitingen. Het gaat ook over ouderen die geen hogere servicekosten willen betalen, starters die weinig financiële ruimte hebben, bestuursleden die stoppen en bewoners die vertrouwen moeten krijgen in nieuwe oplossingen.

Juist die menselijke kant bepaalt uiteindelijk of verduurzamingsplannen slagen of stranden.

Waarom dit onderzoek interessant is voor andere VvE’s

De situatie rond de Sloterplas staat niet op zichzelf. In heel Nederland staan duizenden appartementencomplexen uit de jaren vijftig, zestig en zeventig voor vergelijkbare keuzes.

De komende maanden kan het project AUP & Nieuw daarom waardevolle inzichten opleveren voor andere VvE’s die worstelen met vragen over blokverwarming, verduurzaming, financiering en bewonersparticipatie.

Nederlandvve.nl zal de ontwikkelingen rond dit initiatief blijven volgen. De lessen die in Amsterdam Nieuw-West worden geleerd, kunnen ook voor andere VvE’s relevant blijken.

Heeft jouw VvE ook blokverwarming of ervaring met collectieve verduurzamingsplannen? Deel je ervaringen op het VvE Forum of neem contact op met de redactie. Misschien kan jouw praktijkervaring een volgende aflevering in deze serie verrijken.