Advies aan kabinet: meer hulp en nieuwe verplichtingen voor VvE’s
Inhoudsopgave
- Eerst een VvE die plannen kan voorbereiden
- Kosten maken voordat uitvoering zeker is
- Drie klantreizen laten zien waar het kan vastlopen
- Wat loopt er al via de Versnellingsagenda?
- Een verplicht MJOP en eisen aan isolatie
- Ondersteuning hoort bij de voorgestelde verplichtingen
- Wat kan een VvE hier nu mee?
- Rapporten en bronnen
Meer begeleiding voor VvE’s, betere financiering voor eigenaren en op termijn een verplicht onderhoudsplan en eisen aan isolatie. Die combinatie staat centraal in de VvE-aanpak van het nieuwe beleidsonderzoek Nieuwe energie. Het kabinet stuurde het rapport op 16 november naar de Tweede Kamer. De voorstellen zijn nog geen vastgesteld beleid.
Het Interdepartementaal Beleidsonderzoek (IBO) bevat 34 beleidsopties voor het verduurzamen van woningen. Het gebruikt onder meer het gedragsonderzoek Mind the gap! van Muzus, dat laat zien waar eigenaren en VvE’s tijdens het verduurzamingsproces tegenaan lopen. Voor VvE’s gaat het om een combinatie van organisatie, betaalbaarheid, vertrouwen en technische keuzes.
Eerst een VvE die plannen kan voorbereiden
Sommige VvE’s moeten hun basisorganisatie nog op orde brengen voordat verduurzaming op de agenda kan komen. Er wordt nauwelijks vergaderd, er zijn weinig reserves of niemand neemt het initiatief. Andere verenigingen hebben wel een bestuur en een onderhoudsplan, maar missen iemand die een verduurzamingsplan voorbereidt en de leden erbij betrekt.
Muzus maakt duidelijk dat beide situaties een andere aanpak vragen. Een slapende VvE heeft eerst hulp nodig om actief te worden. Bij een vereniging die al functioneert, gaat het vaker om begeleiding bij concrete keuzes en het opbouwen van draagvlak. Een beheerder kan daarbij helpen, terwijl de betrokkenheid van bestuur en leden nodig blijft.
Veel werk komt terecht bij enkele vrijwilligers. Zij moeten technische voorstellen beoordelen, financiële gevolgen uitleggen en vragen van bewoners beantwoorden. Als een bestuurslid vertrekt, kan ook de opgebouwde kennis verdwijnen. Bij een traject dat meerdere jaren duurt, maakt dat de voortgang kwetsbaar.
Kosten maken voordat uitvoering zeker is
Een belangrijk knelpunt zit al in de voorbereiding. De VvE-analyse in het IBO beschrijft hoe vroeg in het traject kosten ontstaan voor onder meer technisch onderzoek, vergunningen en het uitwerken van een verduurzamingsplan. Daarvoor is specialistische kennis nodig over het gebouw, installaties, ecologie en financiering.
Voor de VvE betekent dit dat er al geld en tijd nodig zijn voordat duidelijk is welk plan uitvoerbaar is en voldoende steun krijgt. Het bestuur moet dus ook de voorbereiding organiseren en uitleggen waarom die uitgaven nodig zijn. Juist die fase vraagt om begeleiding en afspraken over het beschikbare budget.
Drie klantreizen laten zien waar het kan vastlopen
Muzus heeft voor VvE’s drie klantreizen uitgewerkt: overzichten van de stappen vanaf de eerste aanleiding tot uitvoering en gebruik. Bij isolatie, kierdichting en ventilatie is groot onderhoud een logisch aanknopingspunt. Een dak dat toch wordt aangepakt, biedt bijvoorbeeld een kans om isolatie mee te nemen. Vervolgens spelen de kostenverdeling, de financiële mogelijkheden van eigenaren en de toegang tot afzonderlijke appartementen een rol.
Bij een warmtepomp draait het onder meer om de geschiktheid van het gebouw en de samenhang met isolatie en ventilatie. Voor collectieve systemen is ook de beschikbaarheid van deskundige installateurs een knelpunt. Onduidelijkheid over de toekomstige warmtevoorziening van de wijk kan een besluit verder vertragen.
Bij aansluiting op een warmtenet wegen vertrouwen in de leverancier, inzicht in de tarieven en de langdurige afhankelijkheid zwaar. Bewoners willen weten wat de aansluiting voor hun woning en maandlasten betekent. Die vragen blijven relevant nadat de VvE een gezamenlijk besluit heeft genomen.
Het onderzoek combineert bestaande studies met twintig diepte-interviews, waarvan zes met VvE-bewoners. Die gesprekken verdiepen het inzicht in ervaringen en belemmeringen; ze leveren geen landelijke percentages op.
Wat loopt er al via de Versnellingsagenda?
De voorstellen sluiten aan op de VvE-versnellingsagenda uit 2023, die zich al richt op regels, financiering en begeleiding. Het IBO stelt voor bestaande ondersteuning voort te zetten of uit te breiden en daarnaast nieuwe verplichtingen in te voeren.
Uit de agenda komt onder meer het conceptwetsvoorstel voor eenvoudiger besluitvorming voort. Dat stelt voor om besluiten over onderhoud, herstel, verduurzaming en de financiering daarvan te nemen met meer dan de helft van de uitgebrachte stemmen, vaak aangeduid als 50% plus één. De bestaande quorumvereisten, die bepalen hoeveel stemmen op de vergadering vertegenwoordigd moeten zijn, blijven in dit voorstel bestaan. Lees daarover ook ons eerdere artikel over de voorgestelde VvE-regels.
Het IBO stelt daarnaast voor te onderzoeken of quorumvereisten onder voorwaarden kunnen worden aangepast. Ook noemt het modernisering van modelreglementen en een laagdrempelige geschillencommissie. Muzus benadrukt ondertussen het belang van een besluitvormingsproces waarin bewoners ervaren dat hun vragen en zorgen serieus worden genomen.
Een verplicht MJOP en eisen aan isolatie
De uitgewerkte VvE-aanpak stelt voor vanaf 2029 een meerjarenonderhoudsplan (MJOP) verplicht te maken voor iedere VvE met minimaal één woning. Dat gaat verder dan de huidige wettelijke regels.
VvE’s met een woonfunctie moeten nu al jaarlijks reserveren voor groot onderhoud. Volgens de uitleg van de Rijksoverheid kan de hoogte van die reservering worden gebaseerd op een MJOP of op minimaal 0,5% van de herbouwwaarde per jaar. Een MJOP is daardoor niet voor iedere VvE wettelijk verplicht, al kan het eigen splitsingsreglement wel een onderhoudsplan voorschrijven.
Het lopende conceptwetsvoorstel stelt voor de minimale periode van een MJOP te verlengen van tien naar dertig jaar en aandacht voor verduurzaming toe te voegen. Volgens de concepttekst zouden die nieuwe eisen gelden voor onderhoudsplannen die na inwerkingtreding worden vastgesteld. De algemene MJOP-plicht die het IBO voorstelt, is een aanvullende stap. Over de langere planningsperiode schreven we eerder in MJOP 30 jaar: hoe betrouwbaar zijn de kostenramingen?
Daarnaast stelt het IBO eisen aan de energieprestatie voor. Voor 2040 noemt het een maximale warmtebehoefte van 100 kWh per vierkante meter per jaar of energielabel B als ambitieniveau. Uiterlijk in 2050 zouden VvE’s aan de Isolatiestandaard moeten voldoen, een maatstaf voor hoe goed een woning geïsoleerd is. De uitwerking, onder meer voor vooroorlogse woningen, vraagt nog nadere keuzes.
Deze voorgestelde VvE-normering is onderdeel van het pakket ‘Aanvullend normeren’. Het IBO bevat ook een startpakket en andere beleidsvarianten waarover het kabinet nog moet besluiten.
Ondersteuning hoort bij de voorgestelde verplichtingen
Het IBO verbindt de nieuwe eisen nadrukkelijk aan begeleiding en financiering. De VvE-aanpak gaat uit van uitbreiding van procesbegeleiding, behoud van het VvE-kenniscentrum en voortzetting van de VvE-ledenlening. Ook wordt voorgesteld een product te ontwikkelen waarmee eigenaar-bewoners overwaarde kunnen gebruiken om een hogere VvE-bijdrage te betalen, met aflossing bij verkoop van de woning.
Andere uitgewerkte opties zijn extra rentekorting voor VvE’s met een lage WOZ-waarde ten opzichte van het gemeentelijke gemiddelde en subsidie voor zonwering. De onderdelen zijn verdeeld over verschillende beleidsopties en varianten. De gedachte is dat begeleiding en financiële hulp het mogelijk moeten maken om aan de voorgestelde eisen te voldoen; welke maatregelen en budgetten daadwerkelijk worden overgenomen, is een politieke keuze.
Daarbij blijft de situatie van individuele eigenaren bepalend. Een VvE kan een financierbaar plan hebben, terwijl enkele leden de hogere maandlasten niet kunnen dragen. Dat sluit aan op het eerdere onderzoek naar financieel kwetsbare huishoudens binnen VvE’s. Voor het bestuur is daarom zowel de financiering van het gebouw als de betaalbaarheid per appartement van belang.
Wat kan een VvE hier nu mee?
De publicatie verandert de regels nog niet. Volgens het ministerie volgt de kabinetsreactie later dit jaar. Ook de verwachte effecten moeten als ramingen worden gelezen: onderzoeksbureau Kalavasta gebruikt in zijn doorrekening aannames over de mate waarin VvE-woningen aan de toekomstige normen voldoen.
Voor besturen bieden de onderzoeken vooral aanknopingspunten om de eigen voorbereiding te beoordelen. Is het onderhoud in beeld, wie houdt het proces gaande en is er budget voor onderzoek en begeleiding? Bespreek ook vroeg wat verschillende plannen voor de maandlasten van eigenaren betekenen. Zo kan een VvE bepalen welke ondersteuning nodig is om van een eerste idee tot een uitvoerbaar voorstel te komen.
Rapporten en bronnen
Alle vier de publicaties staan met toelichting in ons overzicht Onderzoek & cijfers. De oorspronkelijke rapporten zijn hieronder te downloaden.
- Nieuwe energie, eindrapport IBO: de analyse van VvE’s staat op pagina 46 en 47.
- Fichebundel IBO: de VvE-aanpak, aangeduid als beleidsoptie N5, staat op pagina 54 tot en met 57. Voetnoot 84 verduidelijkt het verschil tussen het lopende MJOP-wetsvoorstel en de voorgestelde algemene MJOP-plicht.
- Mind the gap! van Muzus: VvE-analyse en klantreizen op pagina 26 tot en met 34, met verdieping op pagina 63 tot en met 69.
- Doorrekening van Kalavasta: pagina 43 bevat de nalevingsaannames voor VvE-woningen, 60 procent in 2040 en 80 procent in 2050, binnen het pakket ‘Aanvullend normeren’. Dit zijn modelaannames op basis van een expertsessie.
Voor de bestaande beleidsaanpak en de voorgestelde wetswijziging zijn de VvE-versnellingsagenda, het conceptwetsvoorstel en de memorie van toelichting geraadpleegd. De voortgang van het wetsvoorstel is te volgen via de wetgevingskalender.
Reacties
0 reacties